Ειδήσεις‎ > ‎

Ομιλία Νίκου Τορναρίτη στο Πανεπιστήμιο Λευκωσίας με τίτλο «Το περιουσιακό στο πλαίσιο Λύσης του Κυπριακού» 20 Οκτωβρίου 2015

αναρτήθηκε στις 20 Οκτ 2015, 5:29 π.μ. από το χρήστη ΝΙΚΟΣ ΤΟΡΝΑΡΙΤΗΣ   [ ενημερώθηκε 20 Οκτ 2015, 5:31 π.μ. ]

Κυρίες και Κύριοι,

 

Ήρθαμε σήμερα εδώ στο Πανεπιστήμιο Λευκωσίας  για να απαντήσουμε ουσιαστικά σε ένα ερώτημα που ζητά απάντηση εδώ και 41 χρόνια. Εάν δηλαδή βρισκόμαστε μπροστά στην λύση του Κυπριακού; Η απάντηση προφανώς δεν είναι εύκολη. Όμως σήμερα αισθάνομαι ότι υπάρχει μια ποιοτική διαφορά σε σχέση με το παρελθόν.

 

Σήμερα υπάρχει μια μεγάλη πλειοψηφία Κυπρίων, που αναζητεί τον ποιοτικό δημοκρατικό διάλογο για το μέλλον μας.

 

Οι πολίτες μας δεν αγνοούν τις δυσκολίες.

 

Γνωρίζουν ότι υπάρχουν διαφορές και ότι θα τις βρίσκουμε μπροστά μας.

 

Όμως υπάρχει μια ισχυρή θετική πολιτική συγκυρία, που διαμορφώθηκε αναπάντεχα θα έλεγα, και χρειάζεται να την αξιοποιήσουμε.

 

Είναι η πρώτη φορά που πάει να σπάσει η αίσθηση ότι το Κυπριακό είναι ένα άλυτο πρόβλημα.

 

Σπάζει η μοιρολατρία και η παραίτηση.

 

Αυτό οφείλεται κατά την άποψή μου σε πολλούς παράγοντες:

 

Ο πρώτος είναι η διεθνής πραγματικότητα.

 

Οι συνθήκες στην περιοχή μας και οι εξελίξεις μέσα στην ίδια μας την πατρίδα επιβάλλουν να ξανασκεφτούμε και να δούμε από την αρχή κάποια πράγματα. Οι απαντήσεις που συνηθίζαμε να δίνουμε σε όλα τα ερωτήματα δεν αρκούν πια.

 

Για παράδειγμα, δεν είναι δυνατόν να μην βλέπουμε τι συμβαίνει στον περίγυρό μας – αστάθεια, τζιχαντισμός, πολιτικοί πρόσφυγες και να εφησυχάζουμε. Θέλουμε ασφάλεια και σταθερότητα, τέρμα στις περιπέτειες. Η θάλασσα στα ανατολικά μας, ουσιαστικά χωρίζει δύο κόσμους: την ευρωπαϊκή ζώνη σταθερότητας, με το χάος της Μέσης Ανατολής. Η πραγματική ασφάλεια θα υπάρξει μόνο με την επίλυση του Κυπριακού, και μόνο, σε συνθήκες επίλυσης, αν δημιουργήσουμε συνθήκες συνεργασίας με την Τουρκία.

 

Ένα άλλο παράδειγμα είναι η οικονομία. Θα ήταν ουτοπία να μην αντιλαμβανόμαστε πόσο διαφορετικές θα είναι οι προοπτικές για την ανάπτυξη, αν επιλυθεί το Κυπριακό. Για μένα είναι σαφές ότι τα ενεργειακά σχέδια και προγράμματα της Κύπρου θα αποκτήσουν πλήρες περιεχόμενο, με όρους οικονομικής βιωσιμότητας, μόνο όταν παραμεριστούν τα εμπόδια και πολλαπλασιαστούν οι επιλογές για τη δίοδο των αγωγών.

 

Ένα τρίτο παράδειγμα είναι το ίδιο το Κυπριακό. Δεν αρκεί πια να λέμε «φταίει η τουρκική αδιαλλαξία» και να ξοφλάμε. Τα ίδια τα γεγονότα ζητούν από εμάς βαθύτερη σκέψη.

 

Πιστεύω ότι το τελευταίο διάστημα έχουν συμπέσει πολλοί παράγοντες που αλλάζουν τα δεδομένα.

 

Αποτελούν σημαντική συγκυρία που μας καλεί να την αξιοποιήσουμε.

 

Ταυτόχρονα όμως, καλούμαστε να αντικρίσουμε διλήμματα.

 

Μόνο όσοι θέλουν να στρουθοκαμηλίζουν δεν βλέπουν ότι η αποτυχία επίλυσης του Κυπριακού και αυτή τη φορά, θα αλλάξει ριζικά το σκηνικό: Δεν θα ξανασυνομιλήσουμε με τους Τουρκοκυπρίους, αλλά με τους εποίκους. Δεν θα ξαναμιλήσουμε για επιστροφή εδαφών, αλλά για νομιμοποίηση της διαχωριστικής γραμμής, που θα πασκίζουμε να την κάνουμε εμείς ένα «τείχος», για να περιορίσουμε την εισβολή εποίκων και μεταναστών στον Νότο. Δεν θα μιλάμε για τέσσερις ελευθερίες και δικαιώματα στον Βορρά, αλλά για την ανάγκη απλής επιβίωσής μας στον Νότο.

 

Αγαπητοί φίλες και φίλοι,

 

Είναι αλήθεια ότι το πρώτο ισχυρό σήμα ότι «κάτι πρέπει να αλλάξει» σε αυτό τον τόπο, ήρθε από τους Τουρκοκυπρίους.

 

Κάνουν λάθος όσοι υποτιμούν την εκλογή Ακκιντζί στην ηγεσία των Τουρκοκυπρίων.

 

Κατά την άποψή μου, η ηγεσία των Τουρκοκυπρίων διαθέτει μια σχετική αυτονομία που επιτρέπει να υπάρξουν σοβαρές συνεννοήσεις στις διαπραγματεύσεις. Ορισμένα αξιοσημείωτα στοιχεία ήδη φαίνονται.

 

Ας βάλουμε τα πράγματα κάτω, χωρίς υπερβολές, αλλά και χωρίς παρωπίδες:

 

1.     Ο Μουσταφά Ακκιντζί είναι ένας γνήσιος Κύπριος, συνεπής για μιαν ολόκληρη ζωή στο όραμα για μιαν ενωμένη πατρίδα, χώρα ειρήνης και ευημερίας για όλους τους κατοίκους της. Δεν είναι μόνο θέμα «θέσεων». Έχει βιώσει με αξιέπαινη συνέπεια το όραμα. Να ξέρουμε όμως, ότι ο Ακιντζί είναι Τουρκοκύπριος πολιτικός και θα υπερασπιστεί, ίσως με μεγαλύτερη επάρκεια τα συμφέροντα της Κοινότητάς του, από ότι ένας Ντενκτάς ή ένας Έρογλου. Οι διαπραγματεύσεις γίνονται κάτω από το βλέμμα όλου του κόσμου.

 

2.     Συνηθίσαμε να βολευόμαστε στη θέση ότι «το κλειδί του Κυπριακού είναι στην Άγκυρα». Ναι, η εισβολή και η κατοχή είναι εκεί, η αδιαλλαξία της Τουρκίας κόστισε πολλά αδιέξοδα στο Κυπριακό μέχρι σήμερα. Όμως, όπως στα πάντα στη ζωή μας, έτσι και σε αυτήν την περίπτωση οφείλουμε να βλέπουμε τις διαφοροποιήσεις και να τις αξιοποιούμε. Το κέντρο βάρους μετατοπίζεται σιγά-σιγά στην Κύπρο. Να μην το υποτιμήσουμε. Οι Αναστασιάδης-Ακκιντζίμπορούν να επιτύχουν ψηλά επίπεδα συνεννόησης, ενισχύοντας ο ένας τη θέση του άλλου, για το συμφέρον των Κυπρίων. Αυτό, αν το επιτύχουμε, η Τουρκία δεν θα μπορεί να το αγνοήσει.

 

3.     Υπάρχει μια σειρά από άλλους παράγοντες που συμβάλλουν θετικά στη σημερινή συγκυρία: Η επιθυμία και τα περιθώρια της Ε.Ε – για πρώτη φορά με δηλωμένη τη βούληση και της τουρκοκυπριακής ηγεσίας – να συμβάλει αποφασιστικά στη λύση και μετά τη λύση για τη διατήρηση της ειρήνης και σταθερότητας στην Κύπρο. Πιστεύω ότι αυτή η αλλαγή προσέγγισης απέναντι στην ΕΕ, θα επιτρέψει και στους Τουρκοκυπρίους να αντιληφθούν καλύτερα τις δυνατότητες που προσφέρει το περιβάλλον ασφαλείας της ΕΕ, για να απαλλαγούμε από βαρίδια των εγγυήσεων και αναχρονισμούς του παρελθόντος. Αυτό ισχύει τόσο για το σύστημα πολυμερούς ασφάλειας που μπορεί να συμφωνηθεί, όσο και για την εσωτερική ασφάλεια που σχετίζεται με τα δικαιώματα των πολιτών και τις κοινοτικές ελευθερίες.

 

Αγαπητοί φίλοι,

 

Οι συνομιλίες που βρίσκονται σε εξέλιξη θα είναι σκληρές, επίπονες και θα απαιτήσουν κρίσιμους συμβιβασμούς. Όχι άγνωστους για όσους διαβάζουν από καιρό τα έγγραφα των διαδοχικών διαπραγματεύσεων.

 

Η βιωσιμότητα της λύσης που θα συμφωνηθεί, συναρτάται ευθέως κατά τη γνώμη μου, από δύο βάσιμους παράγοντες.

 

Ο ένας σχετίζεται με την υπαγωγή της Ενωμένης Ομοσπονδιακής Κύπρου σε ένα ευρύτερο οργανισμό, την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η Κύπρος δεν είναι Ουκρανία ή Συρία, να βρίσκεται σε μια μέγκενη δύο κόσμων και αυτό χρειάζεται να ρυθμιστεί με την εγγύηση της ΕΕ και μέσα από μια νέα αμοιβαία σχέση ανάμεσα στην Ευρώπη και την Τουρκία. Θα απαιτηθούν κινήσεις κορυφής και χρειαζόμαστε συντονισμένη δράση και συμμαχίες στο διεθνή χώρο, ιδίως της Δύσης, χωρίς να υποτιμώ και τη θετική στάση της Κίνας και της Ρωσίας.

 

Ο δεύτερος παράγοντας της επιτυχίας της λύσης όμως, είμαστε εμείς οι ίδιοι, Και απηχεί τον τρόπο που προσδιορίζουν οι Ελληνοκύπριοι και οι Τουρκοκύπριοι την ταυτότητά τους. Στη συμφωνία της 11ης Φεβρουαρίου υπάρχει η πρόνοια του σεβασμού της διακριτής ταυτότητας της κάθε κοινότητας. Ναι είμαστε Ελληνοκύπριοι και είναι Τουρκοκύπριοι.

 

Δεν αναζητάμε τη δημιουργία ενός κυπριακού έθνους, δεν αναζητεί η ΕΕ τη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού έθνους.

 

 

 

Κυρίες και Κύριοι,

 

Ένα από τα πιο πολύπλοκα κεφάλαια του Κυπριακού προβλήματος είναι αυτό του περιουσιακού. Η διακοινοτική σύγκρουση του 1963-4 και η τουρκική εισβολή του 1974 οδήγησαν εκατοντάδες χιλιάδες συμπατριωτών μας στον εκτοπισμό, την εγκατάλειψη των οικιών και των περιουσιών τους και στην αποστέρηση του ανθρώπινου δικαιώματος στην ειρηνική απόλαυση της περιουσίας. Η διαμόρφωση των νομικών και των πολιτικών δεδομένων στη διάρκεια αυτών των δεκαετιών υπήρξε σύνθετη και πολύπλοκη, καθώς περιλαμβάνει νομικά μέτρα εθνικού δικαίου (π.χ. ο περί Τουρκοκυπριακών Περιουσιών Νόμος, Ν. 139/1991) και αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΑΔ).

 

Η μεθοδολογική προσέγγιση της συζήτησης του περιουσιακού σήμερα γίνεται σε τρία επίπεδα: στην ομάδα εργασίας του περιουσιακού, όπου συμμετέχουν τεχνοκράτες από τις δύο πλευρές, στο επίπεδο των δύο διαπραγματευτών και στο επίπεδο των ηγετών. Οι δύο ηγέτες έχουν συμφωνήσει σε ορισμένες βασικές καθοδηγητικές αρχές, οι οποίες παρατίθενται στην πιο κάτω παράγραφο:

 

«Regarding property, the leaders agreed that the individual’s right to property is respected. There shall be different alternatives for the regulation of the exercise of this right. Dispossessed owners and current users shall have various choices regarding their claims to affected properties. These different choices shall include compensation, exchange and reinstatement. The exercise of any such choice shall be subject to agreed criteria. There shall be a list of categories of affected properties. There shall be an independent Property Commission mandated to resolve property claims based on mutually agreed criteria. The Property Commission shall comprise of equal number of Turkish Cypriot and Greek Cypriot members.”

 

“Αναφορικά με το περιουσιακό, οι ηγέτες συμφώνησαν ότι το ατομικό δικαίωμα στην περιουσία είναι σεβαστό. Θα υπάρχουν διαφορετικές επιλογές για τη ρύθμιση της άσκησης αυτού του δικαιώματος”.

 

“Αυτές οι επιλογές περιλαμβάνουν αποζημίωση, ανταλλαγή και αποκατάσταση. Η άσκηση οποιασδήποτε επιλογής θα πρέπει να υπόκειται σε συμφωνημένα κριτήρια. Θα υπάρξει ένας κατάλογος με τις κατηγορίες των επηρεαζόμενων περιουσιών. Θα συσταθεί ανεξάρτητη επιτροπή για επίλυση των απαιτήσεων που αφορούν περιουσίες με βάση κριτήρια που θα έχουν συμφωνηθεί από κοινού. Η Επιτροπή θα αποτελείται από ίσο αριθμό Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων”.

 

Η παράγραφος αυτή θέτει το πλαίσιο της συζήτησης και συμπυκνώνει σημαντικές παραμέτρους, οι οποίες ανταποκρίνονται στο σύνολο της νομολογίας του ΕΔΑΔ. Το κυριότερο κέρδος και για τις δύο πλευρές είναι η αναγνώριση του σεβασμού του ατομικού δικαιώματος στην ιδιοκτησία. Το κέρδος αυτό αφορά τόσο τους Ελληνοκύπριους όσο και τους Τουρκοκύπριους ιδιοκτήτες. Στο σημείο αυτό αξίζει να αναφερθεί παρενθετικά ότι η συζήτηση για το περιουσιακό γίνεται συχνά στη βάση της λανθασμένης αντίληψης ότι αυτό αφορά μόνο τους Ελληνοκύπριους ιδιοκτήτες, παραγνωρίζοντας τη σημαντική “αντίστροφη” διάσταση των δικαιωμάτων των Τουρκοκυπρίων ιδιοκτητών γης στις ελεύθερες περιοχές.

 

Η αναφορά στο σεβασμό του ατομικού δικαιώματος θα πρέπει να θεωρηθεί ότι θεμελιώνει τη σύζευξη του περιεχομένου των διαπραγματεύσεων με το διεθνές δίκαιο προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και το “κεκτημένο” των αποφάσεων του ΕΔΑΔ. Επίσης, δεν είναι άνευ σημασίας η αναγνώριση εκ μέρους της τουρκοκυπριακής πλευράς της ιδιότητας των ιδιοκτητών (‘owners’), ενώ από την άλλη η αναφορά σε ‘current users’ αποτελεί περιγραφή της σημερινής κατάστασης.

 

Περαιτέρω, το πλαίσιο αυτό σκιαγραφεί τη διαδικαστική πτυχή της αντιμετώπισης των αξιώσεων που έχουν οι ιδιοκτήτες και οι χρήστες, επί της περιουσίας. Τα ουσιαστικά ζητήματα σε αυτό το πλαίσιο είναι η ύπαρξη συμφωνημένων κριτηρίων για την προβολή αξιώσεων επί της ιδιοκτησίας βάση των τριών εναλλακτικών θεραπειών. Η σημασία των δύο αυτών ζητημάτων δεν πρέπει να παραγνωρίζεται: αυτά θα επιτρέψουν τη διαμόρφωση ενός περιβάλλοντος δικαίου, όπου οι ενδιαφερόμενοι θα μπορούν να γνωρίζουν εκ των προτέρων τα ουσιαστικά και διαδικαστικά βήματα που οφείλουν να ακολουθήσουν για να διεκδικήσουν την προστασία των δικαιωμάτων τους.

 

Παράλληλα, οι σαφείς και συγκεκριμένοι κανόνες λειτουργίας της μελλοντικής Επιτροπής και ειδικά τα κριτήρια θα επιτρέψουν στις δύο κοινότητες να βρουν ένα κοινά αποδεκτό τρόπο επίλυσης, χωρίς να υπάρχει η ανησυχία οποιουδήποτε αιφνιδιασμού ή ανατροπής των συμφωνηθέντων. Σημειώστε ότι, το συνολικό πλαίσιο λειτουργίας όλου του μηχανισμού, θα βρίσκεται κάτω από την επίβλεψη του ΕΔΑΔ. Οποιοδήποτε πρόσωπο κρίνει ότι το δικαίωμα του παραβλάθηκε, τότε θα έχει το δικαίωμα προσφυγής ενώπιον του ευρωπαϊκού δικαστηρίου.

 

Η συζήτηση του περιουσιακού περιλαμβάνει πολλούς παράγοντες, οι οποίοι απαιτούν εξειδικευμένη γνώση, συνολική εποπτεία των πραγματικών δεδομένων επί του εδάφους, νομική αντίληψη και ανάλυση στατιστικών στοιχείων που αφορούν την πληθυσμιακή και γεωγραφική συνάρτηση της πτυχής αυτής.

 

Ενδεικτικά και μόνο αναφέρεται ότι η συζήτηση του περιουσιακού απαιτεί γνώση των ποσοστών της επηρεαζόμενης ιδιοκτησίας γης, το είδος της χρήσης και ανάπτυξης που έχει υπάρξει στη διάρκεια των τελευταίων δεκαετιών (στέγαση, τουρισμός, κοινωφελή έργα), διασύνδεση με το κεφάλαιο του εδαφικού, γνώση των σχετικών δικαστικών αποφάσεων και πραγματική αποτύπωση των σημερινών δικαιούχων (αφού ένας σημαντικός αριθμός εκτοπισμένων έχει πεθάνει και τα δικαιώματα τους θα ασκηθούν από τους διαδόχους τους).

 

Το περιουσιακό έχει αποκτήσει σύνθετες νομικές και πολιτικές όψεις και κάθε απόπειρα ανάλυσης θα χρήζει πάντοτε συμπλήρωσης και διευκρινίσεων. Το βέβαιο είναι ότι δεν επιδέχεται υπεραπλουστεύσεων και εύκολων απαντήσεων, ενώ από την άλλη η όποια λύση του συνεπάγεται την ανάγκη συνειδητοποίησης ότι η αντιστροφή των δυσμενών συνεπειών της παρανομίας απαιτεί χρόνο και κόστος, μα πάνω από όλα γνήσια θετική πρόθεση για την αλλαγή της σημερινής κατάστασης.

 

Κυρίες και Κύριοι,

 

Εάν βρισκόμαστε απόψε εδώ και συζητούμε το περιουσιακό είναι γιατί βρισκόμαστε μπροστά σε μια ανεπανάληπτη ευκαιρία επίλυσης του κυπριακού.

 

Ας εργαστούμε σκληρά για να μετουσιώσουμε σε πράξη αυτόν τον εθνικό στόχο. 

Comments